Konferenca e 5-të Ndërkombëtare për Shkencat Bujqësore dhe të Jetës “Shqipëria 2030” (ICOALS) u zhvillua me 3-5 nentor 2025 me pjesëmarrje të gjerë akademike dhe institucionale, duke bashkuar personalitete të njohura të shkencës dhe kërkimit shkencor nga Shqipëria dhe vende të tjera. Në këtë aktivitet morën pjesë përfaqësues të lartë të institucioneve shtetërore dhe akademike, ndër ta Kryeministri i Shqipërisë, Z.Edi RAMA, Ministri i Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural, Z.Andis SALLA, ambasadorë, rektorë, studiues dhe ekspertë të fushave të bujqësisë dhe shkencave të jetës.

Fjala e Rektorit të Kolegjit Universitar “Qiriazi”, Prof. Dr. Gjokë ULDEDAJ, në ditën e parë të Konferencës së 5-të Ndërkombëtare Shkencore – ICOALS, përcolli një mesazh të qartë mbi rëndësinë e bashkëpunimit institucional dhe kërkimit shkencor në funksion të zhvillimit të qëndrueshëm të vendit. Në fjalën e tij përshëndetëse, Prof. Dr. Uldedaj theksoi se bashkëpunimi ndërinstitucional, investimi në dije dhe inovacion, janë themeli i një Shqipërie që synon integrimin e plotë europian dhe zhvillimin e qëndrueshëm në çdo sektor. Ai vuri në dukje se shkenca dhe arsimi janë mjeti më i fuqishëm për ta çuar vendin drejt një të ardhmeje më të gjelbër dhe më konkurruese, duke nënvizuar se kjo konferencë është një hap domethënës në këtë drejtim.

Kolegji Universitar “Qiriazi”, si bashkëorganizator i kësaj konference ndërkombëtare, dha një kontribut të rëndësishëm në fushat e bujqësisë dhe shkencave të jetës, në përputhje me vizionin “Shqipëria 2030”, duke promovuar kërkimin shkencor, bashkëpunimin akademik dhe zhvillimin e qëndrueshëm. Sesione të shumta shkencore me referime, bashkë-referime dhe prezantime posterash u zhvilluan gjatë konferencës, ku studiuesit prezantuan gjetje dhe ide inovative mbi zhvillimin e qëndrueshëm, mbrojtjen e mjedisit dhe ndikimin e shkencave të jetës në përmirësimin e cilësisë së jetës.

Në këtë kuadër, disa punonjës të stafit akademik të Kolegjit Universitar “Qiriazi” morën pjesë në konferencë si referues të vetëm, bashkë-referues dhe prezantues posterash shkencorë, duke paraqitur punime me vlera të rëndësishme kërkimore dhe praktike:

Prf.Dr. Halit XHAFA, Prf. Dr Agim BINAJ– Politika fiskale dhe raportet e biznesit me administratën fiskale. Disa konsiderata për faktorët ndikues dhe uljen e evazionit fiska.

Edhe pse ekonomia shqiptare, megjithë tranzicionin e saj, ka përmirësime të dukshme, ajo vijon të përballet me informalitetin dhe evazionin fiskal. Kjo mbetet shqetësuese, madje konsiderohet “një përbërës dinamik në ekspansion dhe një veçori negative strukturore e kësaj ekonomie”. Në një studim të kohëve të fundit të organizmave ndërkombëtarë evidentohet se në sektorin privat aktiviteti informal është 1.4 herë më i lartë se ai formal, ose 35–40% më shumë, duke mos llogaritur aktivitetet jashtëligjore, me një efekt në buxhet rreth 800–900 milion euro. Ndër faktorët kryesorë që ndikojnë në ekonominë informale konsiderohen ato të natyrës ligjore, socio-kulturore dhe psikologjike, si dhe faktorët politikëbërës e administrativë. Në përfundim të analizës mund të themi se kritike mbeten: ndërtimi i një legjislacioni të përshtatshëm, infrastruktura bashkëkohore dhe shërbime trainuese të burimeve njerëzore kundër evazionit fiskal.

Dr. Ida KRUTI – “The influence of animals on the mental and emotional development of children and adolescents: A literature review”

Ky punim evidenton ndikimin pozitiv të ndërveprimit me kafshët në zhvillimin emocional dhe mendor të fëmijëve dhe adoleshentëve, duke nxjerrë në pah vlerën terapeutike të kafshëve përmes programeve të Terapisë së Asistuar nga Kafshët (AAT) dhe Aktivitetet e Asistuara nga Kafshët (AAA).

Dr.Valentina MEMINI , Msc Desina MALOKU – “Mbrojtja e Konsumatorit në Shqipëri: Kuadri Ligjor dhe Sfidat”

Punimi thekson rëndësinë e krijimit të një tregu të drejtë, transparent dhe të sigurt përmes kornizës ligjore dhe institucioneve mbikëqyrëse, duke evidentuar sfidat nga mungesa e kapaciteteve institucionale dhe ndërgjegjësimi i ulët qytetar. Transformimi digjital dhe zhvillimi i tregtisë elektronike sjellin mundësi të reja por edhe rreziqe lidhur me privatësinë, mashtrimet dhe praktikat e pandershme tregtare, duke kërkuar përmirësim të mekanizmave ligjorë dhe bashkëpunim ndër-sektorial për forcimin e transparencës dhe edukimin e konsumatorëve.

Dr. Gjovalin GJELOSHI, Dr. Eriona DEDA – “Nga eksporti i kontrolluar tek konsumi i pa-monitoruar: Problematika e produkteve shqiptare”

Studimi trajton mungesën e monitorimit të produkteve ushqimore që nuk eksportohen dhe nuk kalojnë kontrolle laboratorike, duke theksuar nevojën për gjurmueshmëri dhe masa efikase për sigurinë ushqimore të tregut vendas.

Dr. Gjovalin GJELOSHI, Dr. Lorina MALOLLARI – “Siguria ushqimore apo edukata seksuale: Cila duhet të mësohet e para në shkollat 9-vjeçare?”

Punimi evidenton se njohuritë mbi sigurinë ushqimore, higjienën dhe parandalimin e helmimeve ushqimore duhet të kenë përparësi në arsimin fillor dhe të përfshihen në kurrikulën 9-vjeçare në mënyrë të integruar.

Dr. Ali SHINGJERGJI, MSc. Kevin BICA, Dr. Altin KULLI– “Përcaktuesit e përqendrimit të tregut (market concentration) në sistemin bankar shqiptar – një analizë empirike, duke përdorur Indeksin Herfindahl-Hirschman”

Punimi analizon lidhjen midis Indeksit HH dhe faktorëve të brendshëm të bankës si niveli i kredive, ROE, ROA, përqindjet e NPL-ve dhe kursi i këmbimit Euro/ALL, duke ofruar implikime të rëndësishme për rregullatorët financiarë dhe institucionet bankare.

Dr. Kozeta VUKSANLEKAJ – “Militantizmi në bërthamën e administratës publike në Shqipëri”

Studimi shqyrton përballjen midis parimit të meritës dhe militantizmit në administratën publike, duke evidentuar ndikimin e këtij të fundit në paaftësinë, mungesën e stabilitetit dhe sjelljet jo etike në strukturat shtetërore.

Dr. (c) Denisa CANI, Assoc. Prof. Ekaterina ARABSKA, PhD Dorjana KOLAJ, Assoc. Prof. Rezeart KOLAJ – “Ndikimi i faktorëve socio-demografikë në pajtueshmërinë me procesin e fiskalizimit në sektorin e agrobiznesit në Shqipëri”

Hulumtimi evidenton rolin e moshës, gjinisë, nivelit arsimor, përvojës profesionale dhe madhësisë së sipërmarrjes në adoptimin e platformës së fiskalizimit, duke ofruar evidenca të rëndësishme për politikëbërësit dhe aktorët menaxherialë për optimizimin e transformimit dixhital fiskal në këtë sektor strategjik

Dr. (c) Eva CEKA, Prof. Asoc. Ilir LLOHA – “Plants that grow naturally in Albania, their uses and geographical distribution”

Studimi analizon bimët që rriten natyrshëm në Shqipëri, përdorimet e tyre mjekësore dhe kulinare dhe shpërndarjen gjeografike, duke evidentuar përqendrim më të madh në veri dhe jug, dhe rekomandon analiza të mëtejshme të përbërjes kimike dhe mundësitë e përdorimit të tyre në dietë.

Dr. (c) Leons HASANI, Prof. Dr. Remzi KECO – “Sfidat e Punësimit të të Rinjve në Zonat Rurale të Shqipërisë: Përcaktuesit Socioekonomikë dhe Perspektivat e Politikave”

Studimi analizon pengesat që hasin të rinjtë në tregun rural të punës, duke evidentuar nën-punësimin, kontratat informale, mungesën e trajnimeve profesionale dhe prirjen për migrim, dhe propozon masa konkrete për fuqizimin e të rinjve dhe zhvillimin e politikave të punësimit në përputhje me standardet europiane.

Dr. (c) Bora QEVANI,Prof. Asoc. Dr. Ekaterina ARABSKA,Dr. Dorjana KOLAJ,    Prof. Asoc. Dr. Rezear KOLAJ-  Agricultural exports and digitalization as exit path: a quick literature review.

Punimi konsiston në një rishikim të literaturës ekzistuese, me fokus në identifikimin dhe analizimin e potencialit që mbartin inovacionet digjitale në zhvillimin e sektorit bujqësor. Ai trajton ndikimin e këtyre inovacioneve në rritjen e qasjes në tregje, në adoptimin e teknologjive të reja dhe në përmirësimin e performancës së ndërmarrjeve dhe institucioneve bujqësore. Gjithashtu, shqyrton mënyrën se si këto zhvillime ndikojnë në forcimin e konkurrueshmërisë së eksporteve bujqësore, duke nënvizuar rolin kyç që luan cilësia në këtë proces.

Konferenca ICOALS shënoi një moment të rëndësishëm për shkencën dhe arsimin në Shqipëri, duke u shndërruar në një platformë bashkëpunimi dhe shkëmbimi idesh për një të ardhme të qëndrueshme dhe inovative. Kolegji Universitar “Qiriazi” dëshmoi edhe një herë përkushtimin e tij ndaj shkencës, arsimit dhe zhvillimit të qëndrueshëm, duke nxitur kërkimin shkencor dhe përfshirjen e brezave të rinj në fushat e bujqësisë dhe shkencave të jetës.