Qiriazët janë një familje e shquar shqiptare nga Manastiri (sot në Republikën e Maqedonisë). Ata ishin edukatorë, botues dhe figura publike të periudhës së Rilindjes Kombëtare Shqiptare. Ata mbahen mend për aktivitetet e tyre në mbështetje të forcimit të ndërgjegjësimit kombëtar shqiptar.
Familja e shquar shqiptare Qiriazi nga Manastiri është e njohur për kontributin e madh që ka dhënë në zhvillimin e kulturës dhe arsimit shqiptar nga fundi i shekullit XIX dhe fillimi i shekullit XX. Familja Qiriazi ishte me prejardhje nga fshati Magarovë, prej ku ishin shpërngulur fillimisht në fshatin tjetër Tërnovë, afër Manastirit, e prej këtu kishin zbritur në qytet, i cili në atë kohë ishte qendër e Vilajetit të Manastirit. Babai, Dhimitër Qiriazi, anëtar i kolonisë shqiptare të qytetit, dhe nëna Maria kishin dhjetë fëmijë: shtatë djem dhe tri vajza: Tashko, Konstandin, Gjerasim, Gjergj, Naum, Kristo, Pandeli, Fankë, Sevasti dhe Parashqevi. Kjo familje (Dhimitri dhe Maria), sado që jetonte në një qytet me popullsi të përzier nga pikëpamja e kombësisë, arriti t’i ruante traditat shqiptare dhe t’i edukonte të gjithë fëmijët në frymën e dashurisë për gjuhën amtare.
Parashqevi Qiriazi (1880–1970) studioi në Robert Kolegj në Stamboll dhe më pas u kthye në Shqipëri për të dhënë mësim. Në vitin 1909 botoi një shqiptore për shkollat fillore. Më vonë organizoi mësimin e fëmijëve dhe shkollën e natës në jug të Shqipërisë, si dhe ndihmoi në ngritjen e bazave të një sistemi bibliotekash. Në Shtetet e Bashkuara ajo ndihmoi në themelimin e shoqërisë “Yll’ i Mëngjezit” dhe publikoi revistën periodike me të njëjtin emër, të ilustruar, e cila botohej në Boston nga viti 1917 deri më 1920. Parashqevi Qiriazi mori pjesë edhe në Konferencën e Paqes në Paris në vitin 1919 si përfaqësuese e komunitetit shqiptaro–amerikan. Emri i familjes Qiriazi është respektuar gjerësisht në të gjitha trojet shqiptare dhe shumë institucione mbajnë emrin e tyre. 7 Marsi është shpallur zyrtarisht Dita e Mësuesit në Shqipëri, në kujtim të hapjes së shkollës nga familja Qiriazi në vitin 1891.
...
Sevasti Qiriazi–Dako (1871–1949) studioi në Robert Kolegj në Stamboll me ndihmën e Naim Frashërit dhe ishte femra e parë shqiptare që studioi në këtë institucion amerikan, nga i cili u diplomua në qershor të vitit 1891. Pas kthimit në Shqipëri, ajo ishte ndër themelueset e shkollës së vajzave në Korçë. Pas Luftës së Parë Botërore, kjo shkollë njihej ende me emrin e familjes, si Shkolla Qiriazi. Sevasti Qiriazi–Dako botoi një gramatikë fillestare për shkollat fillore (Manastir, 1912) dhe redaktoi një seri tekstesh historie. Me bashkëshortin e saj, gazetarin dhe shkrimtarin Kristo Dako, si dhe me motrën Parashqevi, ajo emigroi fillimisht në Rumani dhe më pas në Shtetet e Bashkuara, ku bashkëpunoi në periodikun “Yll’ i Mëngjezit”, i cili botohej dy herë në muaj.
...
Kristo Dako u lind në Korçë më 24 dhjetor 1876, i biri i Anastas Dakos. Në vitin 1887 emigroi në Bukuresht, Rumani, ku mbaroi shkollën e mesme më 1898 dhe më 1902 Fakultetin e Matematikës. U aktivizua në shoqëritë “Shpresa” dhe “Dituria” në Bukuresht. Më pas shkoi në Shtetet e Bashkuara, ku përfundoi studimet në Fakultetin e Filozofisë në Universitetin e Oberlinit (1906–1913). Në vitin 1908 u kthye në Shqipëri dhe më 1909 mori pjesë në Kongresin e Elbasanit. Në vitin 1913 u zgjodh president dhe redaktor i gazetës Dielli, organ i Federatës “Vatra”. Ai mori pjesë në Konferencën e Paqes në Paris (1919) dhe u takua dy herë me presidentin amerikan Woodrow Wilson për t’i shpjeguar interesat kombëtare të Shqipërisë. Në vitet 1921–1922 ishte deputet i Partisë Përparimtare dhe më pas pjesë e “Bashkimit të Shenjtë”. Në dhjetor 1921 u caktua ministër i Arsimit në qeverinë e Hasan Prishtinës. Pas tërheqjes nga politika, iu përkushtua arsimit dhe më 2 tetor 1922 hapi institutin “Kyriaz”, ndërsa më 11 prill 1925 u vendos guri i themelit në godinën e re në Kamëz.
...
Gjerasim Qiriazi (Manastir, 18 tetor 1858 – 2 janar 1894) ishte predikues, përkthyes, arsimtar, shkrimtar dhe rilindës, si dhe themeluesi i “Vëllazërisë së Ungjilloreve”. Në vitin 1878 filloi studimet në Kolegjin Teologjik Amerikan në Samokov, Bullgari, të cilat i përfundoi më 1882 me rezultate të larta. U bë pastor praktikant në Bullgari dhe më pas u caktua si ungjilltar i shqiptarëve. Në vitin 1883 filloi punën në Korçë, ku nisi të shkruante himnet e para në gjuhën shqipe. Në vitin 1887 dha mësim në shkollën e parë shqipe të Korçës. Në vitin 1888 përktheu dhe botoi Ungjillin e Mateut dhe më pas, me nxitjen e Naim Frashërit, filloi përgatitjen e pesë librave të parë të Biblës si tekste shkollore. Në mars 1891, së bashku me motrën Sevasti, përgatiti planin për hapjen e Shkollës së Vajzave në Korçë. Për shkak të aktivitetit atdhetar, më 1892 u shkishërua nga Kisha Ortodokse Lindore. Më 14 nëntor 1892 themeloi Kishën Ungjillore të Korçës dhe shoqërinë “Vëllazëria Ungjillore”. Ai botoi gazetën “Letra e Vëllazërisë” dhe shumë vjersha, të cilat pas vdekjes së tij u botuan më 1903 në Sofje me titullin Kristomaci. Gjerasim Qiriazi vdiq më 2 janar 1894, në moshën 35–vjeçare.
...
Gjergj Qiriazi (1868–1912) mori drejtimin e shkollës së vajzave në Korçë pas vdekjes së vëllait Gjerasim (1894). Në vitin 1908 ishte delegat në Kongresin e Manastirit dhe në vitin 1909 ishte ndër themeluesit e gazetës shqipe Bashkim’ i Kombit. Ai botoi përmbledhjen poetike Kënkë të Shenjtëruara (Sofje, 1906), si dhe koleksione të fragmenteve mësimore të vëllait të tij Gjerasim.
...
